Zware metalen, hoe komen zij in mijn lichaam terecht?

Zware metalen komen in ons lichaam via het inademen van fijne stofdeeltjes, water, eten van gecontamineerd voedsel, via de huid, inname van medicatie of via accidentiele weg.

Via water

Zware metalen worden gebruikt in de productie van vele materialen, als fossiele brandstof en zit vervat in meststoffen. Bij het ontginnen van de metalen uit de aarde, tijdens productieprocessen of door afvalverbranding komen ze terecht in de rivieren, oceanen. Via doorsijpeling kunnen ze het grondwater bereiken, via afspoeling kunnen ze het oppervlaktewater verontreinigen [1]. In oppervlaktewater werd in 2017 de norm voor kobalt, uranium, arseen en nikkel in meer dan 1 op 10 van de meetplaatsen overschreden [2]. Het kraantjeswater dat u dagelijks drinkt bevat bij gevolg ook zware metalen [2]. De zuivering van het kraantjeswater kan niet alle zware metalen verwijderen. Lood wordt het bestse verwijderd, maar kan slechts tot 87% gezuiverd worden. Arseen kan zelfs voor maar 40% verwijderd worden, waardoor de norm van Arseen bijna overal overschreden wordt!

Via voeding

Voeding is een vaak voorkomende bron van zware metalen [2]:

• Cadmium: ei, vis, champignon, knoflook, spinazie, tarwe, rijst, haver, maïs, sojaboon, pinda's, champignon 
• Lood: ei, cacaopoeder, rijst, tarwe, aardappel, calciumsupplement, gerookt voedsel, wijn, bier, melk, wortel, rozijnen 
• Arseen: groene papaja, rijst, tomaat, wortel, zeevruchten, Indiase mosterd, runder- en kippenvlees, wijn, melk 
• Kwik: ei, paddestoel, zeevruchten, visolie

Zware metalen kunnen via verschillende wegen voedsel contamineren. Ze kunnen worden opgenomen door planten, vissen en algen kunnen metalen opnemen uit het water, vlees kan metalen via het voedsel van de dieren. 

Ook tijdens de voedselverwerking en -bereiding kan er contaminatie vanuit het verpakkingsmateriaal optreden.

Via inademing 

Bij het vrijkomen van zware metalen door verbranding, ontginning, enzovoort kunnen ze opwaaien in de atmosfeer. Grote of zware deeltjes vallen bij het vrijkomen snel op de bodem, ze blijven in de nabijheid van de bronnen. Kleine deeltjes worden uitgestoten door hoge-temperatuur- en verbrandingsprocessen. Ze kunnen zich verspreiden als aërosolen en veroorzaken zelfs effecten op grote afstanden van de bron (bv. tot op Antarctica) [1]. Deze fijne stofdeeltjes worden zeer gemakkelijk ingeademend langs de neus of de mond. NZo bereiken de bovenste en de onderste luchtwegen. Via het mucociliair systeem kunnen ze zelfs getransporteerd worden naar het maagdarmkanaal.

Via injectie

Aluminium is een van de meeste gebruikte hulpstoffen in vaccins. Thiomersal, een kwikverbinding, wordt soms ook gebruikt [4].  Barium, gadolinium zijn voorbeelden van metalen due worden ingespoten om medische beeldvorming te vergemakkelijken [6]. 

Via de zwangerschap

Een aantal metalen kunnen via het bloed van de moeder (via de moederkoek) aan het ongeboren kind worden doorgeven [5].

Bronnen

[1] Vangheluwe M., Verdonck F.A.M., Heijerick D.G., Vandenbroele M. & Van Sprang P. (2005). Application of the local SEM/AVS concept for assessing metal bioavailability in sediments on a regional or local scale. 15th Annual Meeting of SETAC-Europe, 22-26 May 2005, Lille, France

[2] Mudgal V, Madaan N, Mudgal A, Singh RB, Mishra S. (2010). Effect of toxic metals on human health. Open Nutraceuticals J 3: 94–99.

[3] https://www.vmm.be/water/kwaliteit-waterlopen/chemie/metalen, geconsulteerd op 1/10/2019

[4] https://rijksvaccinatieprogramma.nl/vaccinaties/wat-zit-er-in

[5] Gundacker C, Hengstschläger M. (2012) The role of the placenta in fetal exposure to heavy metals. Wien Med Wochenschr. 162(9-10):201-6. doi: 10.1007/s10354-012-0074-3.

[6] Rogosnitzky, M., & Branch, S. (2016). Gadolinium-based contrast agent toxicity: a review of known and proposed mechanisms. Biometals : an international journal on the role of metal ions in biology, biochemistry, and medicine, 29(3), 365–376. https://doi.org/10.1007/s10534-016-9931-7